Infeksion viral apo bakterial? Si t’i dalloni dhe pse është e rëndësishme

Kur shfaqet ethe, kollë, dhimbje në fyt, lodhje ose ndjenjë e përgjithshme dobësie, pyetja më e zakonshme është: a kam virus apo bakter? Edhe pse në shikim të parë simptomat mund të duken të ngjashme, dallimi midis infeksioneve virale dhe bakteriale është shumë i rëndësishëm, sepse trajtimi – veçanërisht përdorimi i antibiotikëve – varet drejtpërdrejt nga shkaku.

Njohja e saktë nuk është e rëndësishme vetëm për një shërim më të shpejtë, por edhe për mbrojtjen e sistemit shëndetësor publik nga një prej kërcënimeve më serioze: rezistenca ndaj antibiotikëve. Përdorimi i gabuar i antibiotikëve çon në shfaqjen e baktereve që nuk reagojnë më ndaj trajtimit, që do të thotë se infeksionet e zakonshme mund të bëhen të rënda, madje edhe të rrezikshme për jetën.

Dallimi midis virusit dhe bakterit – dhe pse është i rëndësishëm

• Viruset janë grimca shumë të vogla që mund të shumohen vetëm kur hyjnë në qelizat e njeriut. Ato “pushtojnë” qelizat dhe i përdorin si fabrika për krijimin e viruseve të reja. Për këtë arsye, infeksionet virale shpesh janë vetë-kufizuese – trupi vetë lufton me to dhe i eliminon kur sistemi imunitar aktivizohet.
• Bakteret, nga ana tjetër, janë organizma të gjallë që mund të shumohen vetë. Shumë prej tyre janë të dobishëm (p.sh. në zorrë), por disa mund të shkaktojnë infeksione serioze. Sëmundjet bakteriale shpesh kanë simptoma më intensive, lokalizim më të qartë (si p.sh. . angina me qelb ose infeksion urinar) dhe zakonisht kërkojnë trajtim me antibiotikë.

Infeksionet virale zakonisht zhvillohen gradualisht. Pacientët fillimisht ndiejnë pak kruarje në fyt, rrjedhje të hundës, kollë të lehtë ose lodhje. Në ditët në vijim simptomat përkeqësohen, por rrallëherë bëhen dramatike. Karakteristikat më të zakonshme janë:

• ftohje me sekrecion të ujshëm
• temperaturë e lehtë deri mesatare
• kollë që zgjat, por nuk shkakton vështirësi në frymëmarrje
• dhimbje muskujsh
• përmirësim i ngadalshëm për 5–10 ditë

Më e rëndësishmja është se viruset nuk trajtohen me antibiotikë. Antibiotikët nuk e shkurtojnë kohëzgjatjen e sëmundjes, as nuk i lehtësojnë simptomat.

Infeksionet bakteriale shfaqen ose si komplikacion pas një infeksioni viral (p.sh. sinusit pas ftohjes), ose si infeksion primar. Simptomat zakonisht janë më intensive dhe më të qarta. Shenjat e zakonshme janë:

• temperaturë e lartë mbi 38.5°C
• dhimbje e menjëhershme e lokalizuar në fyt, vesh ose sinuse
• shtresa me qelb në fyt
• sekrecion i trashë i verdhë ose i gjelbër që nuk përmirësohet
• vështirësi në frymëmarrje, dhimbje në gjoks
• simptoma që përkeqësohen pas 3–5 ditësh në vend që të përmirësohen

Në këto raste, mjeku mund të bëjë një test të shpejtë për streptokok, tampon, analiza gjaku ose rreze X për konfirmim.

Antibiotikët jepen vetëm kur provat tregojnë për një infeksion bakterial. Shembuj kur janë vërtet të nevojshëm:

• anginë streptokokale me qelb
• sinusit bakterial me simptoma >10 ditë
• pneumoni bakteriale
• infeksion urinar
• infeksione bakteriale të lëkurës
• Nëse merren pa arsye, antibiotikët:
• nuk i përmirësojnë simptomat virale
• mund të shkaktojnë diarre, alergji ose infeksion mykotik
• kontribuojnë në shfaqjen e baktereve rezistente

Rezistenca ndaj antibiotikëve është një rrezik global. Çdo dozë e marrë gabimisht rrit rrezikun që në të ardhmen antibiotikët të mos veprojnë – si për ju, ashtu edhe për të gjithë popullatën.

• keni simptoma më të gjata se 7–10 ditë
• temperatura është mbi 38.5°C dhe zgjat më shumë se 48 orë
• simptomat përkeqësohen pas përmirësimit fillestar
• keni dhimbje të forta në sinuse, vesh ose fyt
• keni vështirësi në frymëmarrje
• ka gjak në sekrecione, të vjella ose shenja të dehidratimit

Mjeku do të përcaktojë nëse është i nevojshëm tamponi, analiza laboratorike ose antibiotik dhe lloji i antibiotikut.

Sa më shumë njerëzit të dinë dallimet midis infeksioneve virale dhe bakteriale, aq më shumë zvogëlohet keqpërdorimi i antibiotikëve. Kjo do të thotë:

• kujdes më i mirë shëndetësor personal
• trajtim më i shpejtë dhe më efektiv
• ruajtja e antibiotikëve për rastet kur janë vërtet të nevojshëm
• parandalimi i zhvillimit të baktereve rezistente

Dallimet midis infeksioneve virale dhe bakteriale

• Virusi – mikroorganizma që shumohen vetëm brenda qelizave
• Bakteret – qeliza të gjalla që shumohen vetë

Fillimi i simptomave

• Gradualisht, gjatë 1–2 ditëve
• Shpejt ose pas përkeqësimit të menjëhershëm

Kohëzgjatja e simptomave

• 5–10 ditë
• Më gjatë se 10 ditë ose përkeqësim progresiv

• Të lehta deri mesatare
• Shpesh ethe të larta (>38.5°C)

Sekrecioni nazal

• I ujshëm, i tejdukshëm
• I trashë, i verdhë/i gjelbër, zgjat gjatë

• Shpesh e pranishme, por e lehtë
• Shumë e fortë, shpesh me shtresa qelbi

• E shpeshtë, shpesh e thatë
• Mund të jetë kollë e lagësht, sidomos në pneumoni

Nyjet limfatike

• Pak të zmadhuara
• Të dhimbshme dhe dukshëm të zmadhuara

Reagimi ndaj terapisë simptomatike

• I mirë – pushim, çajra, antipiretikë
• Pjesërisht ose i dobët

Antibiotik – nevoja

• JO – nuk vepron ndaj viruseve
• PO – kur ka prova ose dyshim të fortë për infeksion bakterial

Rreziku i komplikimeve

• I ulët
• Më i madh, sidomos nëse nuk trajtohet

• ftohje, grip, RSV, bronkit viral, tonsilit viral
• tonsilit streptokokal, sinusit, pneumoni, infeksione urinare