Dietë pa gluten: këshilla ushqyese për sëmundjen celiake

Sëmundja celiake është një sëmundje e sistemit tretës, e shkaktuar nga reagimi imunitar i trupit ndaj gëlltitjes së proteinës gluten, e cila gjendet natyrshëm në grurë, elb dhe thekër.

Tek njerëzit me sëmundje celiake, konsumimi i glutenit dëmton shtresën e brendshme të zorrës së hollë, duke shkaktuar simptoma të tilla si diarre, humbje peshe, fryrje, lodhje, anemi, të përziera, dhimbje stomaku dhe shumë komplikime të tjera shëndetësore. Shkatërrimi i vileve të zorrëve çon në uljen e përthithjes së lëndëve ushqyese, kështu që trupi nuk merr lëndët ushqyese të nevojshme për funksionimin normal, duke përfshirë rritjen dhe zhvillimin e fëmijëve.

Nuk ka kurë për sëmundjen celiac, por e vetmja mënyrë për të trajtuar mukozën e zorrëve dhe për të mbajtur nën kontroll simptomat është ndjekja e rreptë dhe e përhershme e një diete pa gluten.

Ushqimet dhe pijet që përmbajnë gluten

Gluteni gjendet natyrshëm në drithërat:

• grurë; duke përfshirë durum dhe spelt, si dhe produkte të tilla si bollgur dhe miell
• elbi, duke përfshirë maltin, ekstraktin e maltit, uthullën e maltit dhe majanë e birrës
• thekra dhe tritikale (një përzierje e thekës dhe grurit)

Gluteni gjendet në ushqimet që përmbajnë përbërës të bërë nga këto drithëra, duke përfshirë miellin, pastat, përzierjet e pjekjes, bukën, drithërat dhe makaronat. Pijet si birra dhe likeret me aromë, si dhe pijet me bazë malti, mund të përmbajnë gjithashtu gluten.

Eliminimi i glutenit nga dieta duket si një sfidë veçanërisht e vështirë, veçanërisht në fillim të dietës pa gluten. Për fat të mirë, ka shumë ushqime të shëndetshme dhe të shijshme që janë natyrshëm pa gluten në formën e tyre origjinale, kështu që bazimi i dietës suaj në to është më i miri nga pikëpamja ekonomike dhe ushqyese.

• të gjitha llojet e mishit, shpendëve, vezëve
• peshk dhe ushqim deti
• qumësht (lope, dhie), produkte qumështi të fermentuara pa aditivë (kos, kefir, qumësht i thartë), salcë kosi, djathë
• fruta dhe perime, duke përfshirë patatet
• fasule dhe bishtajore
• arra dhe fara
• drithërat: misri, orizi, si dhe pseudo-drithërat: hikërror, meli, kuinoa, amaranti

Gjithashtu, yndyrnat dhe vajrat, kripa, piper dhe erëzat pa aditivë, mjalti dhe sheqeri, nuk përmbajnë gluten (duhet pasur kujdes për të kufizuar marrjen e yndyrave të ngopura dhe sheqernave të shtuara).

Pacientët mund të konsumojnë edhe produkte dietike speciale të etiketuara “pa gluten”, të destinuara posaçërisht për këtë popullatë.

Tërshëra gjendet në shumë produkte pa gluten (drithëra, biskota, produkte të pjekura). Vetë tërshëra nuk përmban gluten, por shpesh është e kontaminuar me gluten sepse rritet, përpunohet dhe transportohet së bashku me grurin, elbin dhe thekrën. Edhe pse proteina në tërshërë (avenin) i ngjan glutenit në strukturë, studimet tregojnë se tërshëra e pastër dhe e pakontaminuar nuk shkakton një përgjigje imune që çon në dëmtim të zorrëve te pacientët me sëmundje celiake. Kjo është arsyeja pse duhet të zgjidhni gjithmonë tërshërën e etiketuar "pa gluten".

Shumë përbërës dhe aditivë ushqimorë si trashës, niseshte, konservues, stabilizues, ngjyra dhe aromatizues prodhohen nga drithërat që përmbajnë gluten.

Këta përbërës shtohen në një gamë të gjerë produktesh ushqimore, duke përfshirë ëmbëlsirat, salcat, supat, salsiçet dhe produktet e tjera të mishit, produktet e qumështit, akulloret, përzierjet e drithërave, arrat, farat, përzierjet e erëzave, salcat e sallatave dhe ushqimet e gatshme.

Prandaj, është e nevojshme të lexoni me kujdes deklaratat e të gjitha produkteve të paketuara, duke përfshirë të konservuara, të ngrira ose të përgatitura si ushqime të gatshme.

• Gjatë blerjes së ushqimeve dhe suplementeve dietike, lexoni me kujdes etiketat për të kontrolluar nëse ato përmbajnë drithëra që janë burim gluteni ose aditivë të bërë nga këto drithëra (i kushtoni vëmendje edhe përbërësve të ilaçeve dhe produkteve kozmetike).
• Bëni një listë të ushqimeve të lejuara për ta bërë më të lehtë planifikimin e vakteve dhe blerjet e përditshme.
• Përgatitni dhe ruani ushqimin pa gluten veçmas nga ushqimi i anëtarëve të tjerë të familjes (nëse ata konsumojnë ushqime me gluten) për të parandaluar kontaminimin e tij.
• Para përgatitjes, pastroni mirë sipërfaqet e punës dhe enët (më së miri është t'i lani me detergjent dhe t'i fshini me alkool).
• Thekëset e bukës, pjekëset si dhe shportat e bukës ku mbahet buka në kuzhinën familjare, përdorni ekskluzivisht për bukë pa gluten.
• Mos prekni ushqimet pa gluten me enët e kuzhinës (ose duart) që po përdorni njëkohësisht për të përgatitur ushqime që përmbajnë gluten.
• Përdorni enët e drurit ekskluzivisht për përgatitjen e ushqimeve pa gluten, pasi mbetjet e miellit mund të mbeten në prerje.
• Mos përdorni vaj dhe ujë që keni përdorur më parë për të përgatitur enët që përmbajnë gluten. Qasja ideale për përgatitjen e pjatave pa gluten është një zonë e veçantë ku përgatitet ushqim ekskluzivisht pa gluten, sepse marrja e vetëm 50 mg gluten (aq sa gjendet në disa thërrime buke) ka një efekt të dëmshëm për shumicën e të sëmurëve.

Nëse mendoni se keni sëmundje celiake, mos filloni një dietë pa gluten derisa të mos testoheni, pasi përndryshe rezultatet e testit mund të jenë të gabueshme.