Grip dhe ftohje: Ngjashmëritë, dallimet dhe si të mbroheni

Çdo vit, veçanërisht gjatë muajve të ftohtë, shumë njerëz zhvillojnë simptoma si rrjedhje hunde, kollë, lodhje dhe temperaturë. Pyetja e parë që shtrohet është: a është kjo ftohje apo grip? Edhe pse të dyja sëmundjet prekin rrugët e frymëmarrjes dhe mund të shkaktojnë simptoma të ngjashme, bëhet fjalë për dy infeksione të ndryshme me ecuri, intensitet dhe rreziqe të ndryshme për komplikime.

Dallimi mes gripit dhe ftohjes është i rëndësishëm për trajtimin e duhur, mbrojtjen e grupeve më të ndjeshme dhe parandalimin e përhapjes në komunitet. Më poshtë vijon një përmbledhje e detajuar e ngjashmërive, dallimeve, trajtimit në kushte shtëpie dhe rolit të vaksinës.

Çfarë është ftohja dhe pse është kaq e shpeshtë?

Ftohja është një infeksion i rrugëve të sipërme të frymëmarrjes, më shpesh i shkaktuar nga rinoviruset, koronaviruset (jo SARS-CoV-2), adenoviruset dhe viruse të tjera të zakonshme. Ftohja zakonisht ka një ecuri të lehtë dhe nuk shkakton komplikime serioze.

Arsyeja kryesore pse është kaq e përhapur është shpërndarja e lehtë – përmes piklave gjatë kollitjes, teshtitjes ose prekjes së sipërfaqeve.

Simptoma tipike të ftohjes përfshijnë:

• rrjedhje ose bllokim të hundës
• kollë e lehtë deri në mesatare
• fyt i pezmatuar
• teshtima
• temperaturë të lehtë ose fare pa ethe
• ndjesi e lodhjes që vjen gradualisht

Simptomat zhvillohen gradualisht dhe zakonisht zgjasin 3–7 ditë, ndonjëherë deri në 10 ditë, me përmirësim të ngadalshëm.

Gripi është një infeksion i shkaktuar nga viruset e influencës tip A dhe B. Ndryshe nga ftohja, gripi shpesh ka një fillim të menjëhershëm dhe shkakton simptoma më intensive. Edhe pse shumë njerëz e kalojnë në kushte shtëpie, gripi mund të jetë i rrezikshëm, veçanërisht tek fëmijët, të moshuarit, gratë shtatzëna dhe personat me sëmundje kronike (astmë, diabet, sëmundje të zemrës).

• temperaturë e lartë (shpesh >38.5°C)
• dobësi dhe lodhje e theksuar
• dhimbje të forta në muskuj dhe nyje
• kollë e thatë dhe intensive
• dhimbje koke
• ethe dhe dridhje
• ndonjëherë të vjella ose diarre (veçanërisht tek fëmijët)

Gripi zakonisht zgjat 5–7 ditë, por ndjenja e dobësisë mund të mbetet deri në dy javë.

Komplikimet më të shpeshta të gripit që kanë ecuri të moderuar janë inflamacioni i sinusëve (sinusit) dhe inflamacioni i veshit (otitis). Pneumonia është një komplikim serioz i gripit dhe mund të jetë rezultat i infeksionit nga virusi i gripit ose bashkë-infeksionit të virusit të gripit dhe baktereve.

Si komplikime serioze të shkaktuara nga gripi mund të zhvillohen: inflamacion i zemrës (miokardit), inflamacion i trurit (encefalit), inflamacion i muskujve (miozit)

Dallimet kryesore mes ftohjes dhe gripit Edhe pse ka mbivendosje, disa dallime mund të ndihmojnë:

• fillim gradual
• simptoma më të lehta
• rrallë temperaturë e lartë
• simptomat kryesisht të kufizuara në hundë dhe fyt
• shërim më i shpejtë

• fillim i menjëhershëm brenda disa orëve
• temperaturë e lartë dhe dhimbje të theksuara
• lodhje e fortë
• probabilitet më i madh për komplikime (pneumoni)

Në praktikë, diagnoza e saktë vendoset sipas simptomave, dhe ndonjëherë bëhet edhe një test i shpejtë për influencën.

Edhe gripi edhe ftohja zakonisht trajtohen në kushte shtëpie, pasi janë infeksione virale dhe zakonisht nuk kërkojnë antibiotikë. Trajtimi synon uljen e simptomave dhe përmirësimin e hidratimit dhe pushimit.

• pushim dhe gjumë për të ndihmuar sistemin imunitar
• shumë lëngje (ujë, çajra, supa) – parandalojnë dehidratimin
• antipiretikë si paracetamol ose ibuprofen për temperaturë dhe dhimbje
• solucione të kripura për hundë, inhalime me avull
• mjaltë për kollë tek të rriturit dhe fëmijët mbi 1 vjeç
• lagështim i ajrit

Barnat antivirale për gripin

Për disa grupe të rrezikuara, mjeku mund të rekomandojë një ilaç antiviral (oseltamivir), por vetëm nëse fillohet brenda 48 orëve nga shfaqja e simptomave. Këto barna e shkurtojnë ecurinë e sëmundjes dhe e ulin mundësinë e komplikimeve.

Kur duhet të kërkoni ndihmë mjekësore?

Në shumicën e rasteve, gripi dhe ftohja mund të trajtohen simptomatikisht, por disa shenja paralajmëruese kërkojnë vlerësim mjekësor:

• temperaturë mbi 39°C që zgjat më shumë se 3 ditë
• vështirësi në frymëmarrje ose dhimbje në gjoks
• dobësi e fortë ose konfuzion
• simptoma që përkeqësohen pas 4–5 ditësh
• shenja të dehidratimit (gojë e thatë, pak urinim, marramendje)
• tek fëmijët: përgjumje, frymëmarrje e shpejtë, buzë të nxira

Grupet e rrezikuara duhet të jenë veçanërisht të kujdesshme dhe të kontaktojnë mjekun më herët.

Edhe pse nuk mund të shmangen plotësisht viruset respiratore, ekzistojnë masa të provuara që e ulin ndjeshëm mundësinë e infeksionit.

Vaksina është mbrojtja më efektive nga forma e rëndë e gripit. Rekomandohet çdo vit, pasi viruset ndryshojnë vazhdimisht (mutacion).

• larja e duarve për të paktën 20 sekonda
• shmangia e prekjes së syve, hundës dhe gojës
• përdorimi i dezinfektuesve kur nuk ka ujë

Shmangia e kontaktit me të sëmurët

• gjumë i mjaftueshëm
• ushqim i shëndetshëm i pasur me vitamina
• aktivitet fizik
• shmangia e duhanpirjes
• Ajrosja e dhomave

Ajri i freskët e ul përqendrimin e viruseve në hapësirat e mbyllura.

Pse është e rëndësishme vaksina kundër gripit?

Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) dhe Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) rekomandojnë vaksinimin vjetor për pothuajse të gjithë njerëzit mbi moshën gjashtë muaj, veçanërisht ata me rrezik të lartë.

Shumë njerëz besojnë se “gripi është si ftohja”, por kjo është e gabuar. Gripi mund të shkaktojë komplikime serioze si pneumonia, përkeqësimi i sëmundjeve kronike, shtrimin në spital, madje edhe vdekje tek grupet e cenueshme.

Nga çfarë përbëhet vaksina kundër gripit?

Çdo vit vaksina përshtatet sipas viruseve që pritet të qarkullojnë në sezonin e ardhshëm. Ekzistojnë lloje të ndryshme vaksinash, por më të zakonshmet janë:

• Forma më e përdorur në Evropë është vaksina e inaktivuar (inactivated influenza vaccine – IIV).
• Përmban grimca virale të vdekura (të inaktivuara) që nuk mund të shkaktojnë sëmundje.
• Stimulon sistemin imunitar të krijojë antitrupa kundër viruseve të influencës A dhe B.

Pas marrjes së vaksinës, trupi fillon të krijojë antitrupa – proteina që e njohin virusin dhe e neutralizojnë. Ky proces zgjat rreth 10–14 ditë.

Kur personi i vaksinuar bie në kontakt me virusin e vërtetë të influencës:

• imuniteti reagon shpejt
• parandalon zhvillimin e sëmundjes së rëndë
• shpesh parandalon edhe vetë infeksionin
• ul ngjitshmërinë, duke krijuar imunitet kolektiv

Është e rëndësishme të merret parasysh se vaksina nuk mbron nga ftohja, por e ul ndjeshëm rrezikun e gripit dhe pasojave të tij serioze.