Gjakderdhja nga hunda (epistaksa): Pse shfaqet dhe si ta parandaloni

Gjakderdhja nga hunda, e njohur si epistaksa, është një dukuri shumë e shpeshtë dhe zakonisht nuk është e rrezikshme, edhe pse mund të duket dramatike dhe të frikësojë personin që po i rrjedh gjak. Mukozat e hundës janë të pasura me enë gjaku dhe përmbajnë kapilarë të hollë që plasin lehtësisht gjatë irritimit, tharjes ose dëmtimit. Shumica e gjakderdhjeve ndodhin në pjesën e përparme të septumit nazal, në zonën e quajtur “Plexusi i Kiesselbach-ut (Kiesselbach's plexus)”, ku enët e gjakut janë shumë sipërfaqësore.

Edhe pse shumica e gjakderdhjeve janë afatshkurtra dhe ndalen lehtësisht me masa të thjeshta, është e rëndësishme të dihen shkaqet, si të reagoni siç duhet dhe kur duhet të kërkohet ndihmë mjekësore.

Pse shfaqet gjakderdhja nga hunda?

Gjakderdhja mund të shkaktohet nga faktorë lokalë në hundë, por edhe nga gjendje sistemike që ndikojnë në enët e gjakut dhe koagulimin. Shkaqet më të shpeshta janë:

1. Ajri i thatë dhe lagështia e ulët

Ajri i thatë e than mukozën e hundës, duke e bërë të brishtë dhe të prirur për çarje. Kjo është dukuri e shpeshtë gjatë periudhave të dimrit kur ngrohja ul lagështinë në ambiente. Kur mukoza është e tharë, lehtësisht krijohen çarje të vogla që mund të shkaktojnë gjakderdhje edhe me një prekje të lehtë të hundës.

2. Dëmtime ose manipulime me hundën

Edhe një dëmtim minimal mekanik mund të shkaktojë gjakderdhje, siç janë kruajtja ose prekja e shpeshtë e hundës, goditja ose fryrja e tepruar e hundës. Fëmijët janë veçanërisht të prirur ndaj këtyre dëmtimeve për shkak të vendosjes së objekteve të vegjël në hundë dhe irritimit të saj.

3. Infeksione të hundës dhe sinuseve

Infeksionet virale, ftohja, gripi ose riniti alergjik mund të inflamojnë mukozën dhe ta bëjnë më të ndjeshme ndaj gjakderdhjes. Hunda e bllokuar shpesh çon në fryrje agresive, gjë që e rrit më tej rrezikun.

4. Tensioni i lartë i gjakut (hipertensioni)

Edhe pse nuk është shkak i drejtpërdrejtë i gjakderdhjes, tensioni i lartë mund ta vështirësojë ndalimin e gjakut dhe ta rrisë intensitetin e gjakderdhjes. Tek të rriturit me epistaksa të përsëritura, kontrolli i tensionit është shumë i rëndësishëm.

5. Barnat që hollojnë gjakun

Antikoagulantët (warfarin, apixaban), aspirina, disa barna anti-inflamatore dhe suplementet (vaj peshku, vitaminë E) ulin aftësinë e gjakut për t’u mpiksur.

Devijimi i septumit nazal, polipet, tumoret ose zgjerimet venoze mund të shkaktojnë gjakderdhje të shpeshta.

• ndryshime klimatike
• temperaturë e lartë e trupit
• shtatzënia
• çrregullime të koagulimit
• sindroma hemorragjike të trashëguara (hemophilia)

Si të reagoni siç duhet kur ju rrjedh gjak nga hunda? Shumë njerëz bëjnë gabime si hedhja e kokës prapa, shtrirja ose përpjekja për të “nxjerrë” koagulumin. Ndihma e parë e saktë është e thjeshtë dhe shumë efektive.

• Hapi 1: Uluni dhe përkulni kokën pak përpara. Kjo parandalon gëlltitjen e gjakut, e cila mund të shkaktojë të përziera ose të vjella.
• Hapi 2: Shtypni pjesën e butë të hundës. Me gishtat shtypni pjesën e përparme të hundës (jo kockën) dhe mbajeni vazhdimisht për 10–15 minuta pa ndërprerje. Kjo lejon formimin e koagulimit dhe ndalon gjakderdhjen.
• Hapi 3: Merrni frymë nga goja dhe qëndroni të qetë.
• Hapi 4: Mund të vendosni një kompresë të ftohtë mbi septumin nazal ose ballin. Kompresa e ftohtë ngushton enët e gjakut dhe ndihmon në ndalimin e gjakut.
• Hapi 5: Shmangni fryrjen ose kruajtjen e hundës për 12–24 orë pas episodit. Kjo mund ta rihapë gjakderdhjen.

Nëse gjakderdhja nuk ndalet pas 20 minutash presion të vazhdueshëm, nevojitet ndihmë mjekësore

Shumë episode mund të parandalohen me kujdesin e duhur për hundën. Veçanërisht tek njerëzit me mukozë të ndjeshme, alergji kronike ose punë në ambiente të thata, masat e mëposhtme mund të jenë shumë të dobishme:

• Mbani lagështinë e duhur në ambiente. Përdorimi i lagështuesve të ajrit është mënyra më e mirë për të parandaluar tharjen e mukozës së hundës, sidomos gjatë muajve të dimrit.
• Hidratojeni rregullisht trupin. Pija e mjaftueshme e lëngjeve ruan lagështinë optimale të të gjitha mukozave.
• Përdorni spraje ose xhele nazale me kripë. Ato e lagështojnë mukozën dhe e mbajnë elastike, duke ulur rrezikun e çarjes.
• Shmangni fryrjen agresive dhe kruajtjen e hundës
• Trajtoni alergjitë dhe infeksionet me kohë.
• Ndaloni duhanin.
• Duhani e than dhe e dëmton mukozën.
• Kontrolloni tensionin e gjakut.
• Shmangni përdorimin e tepërt të sprajeve dekongjestive.
• Ato mund ta thajnë më tej mukozën.

Kur gjakderdhja nga hunda kërkon ndihmë mjekësore? Kërkoni ndihmë mjekësore nëse:

• gjakderdhja zgjat më shumë se 20 minuta pavarësisht presionit
• gjakderdhja është shumë e bollshme
• gjaku rrjedh poshtë në fyt dhe shkakton të vjella
• gjakderdhja përsëritet shpesh
• ka marramendje, dobësi ose palpitacione shoqëruese
• gjakderdhja është pasojë e dëmtimit të kokës ose hundës
• merrni antikoagulantë
• shfaqen mavijosje ose shenja të tjera të çrregullimeve të koagulimit

Rrallë, por me rëndësi: gjakderdhja që shfaqet vetëm nga një vrimë e hundës dhe nuk ndalet mund të tregojë për problem anatomik ose tumor dhe gjithmonë kërkon vlerësim nga otorinolaringologu

Trajtim mjekësor

Në kushte ambulatore mund të bëhet:

• presion lokal dhe përdorim të vazokonstriktorit
• kauterizim i enës së gjakut me nitrat argjendi
• vendosje e tamponit nazal
• trajtimi i shkakut bazë (alergji, infeksione)
• ndërhyrje kirurgjikale në raste të qëndrueshme.