Dhimbja kronike e fytit: Çfarë do të thotë kur nuk kalon?

Dhimbja e fytit është një ankesë e zakonshme shëndetësore, e cila më shpesh shfaqet për shkak të infeksioneve virale dhe zakonisht kalon për disa ditë. Por kur dhimbja, kruajtja ose irritimi zgjasin më shumë se dy deri në tre javë, atëherë flasim për dhimbje kronike të fytit – gjendje që kërkon ekzaminim më të detajuar. Dhimbja kronike mund të jetë e bezdisshme, e vazhdueshme dhe të prishë jetën e përditshme, duke ndikuar në të folur, ushqim, gjumë dhe punë.

Ekzistojnë shkaqe të ndryshme për këtë dukuri, nga më të shpeshtat dhe të padëmshme, si refluksi ose irritimi kronik, deri tek gjendje më të rralla që kërkojnë trajtim specifik. Kuptimi i simptomave dhe shkaqeve ndihmon në diagnozën e hershme.

Shkaqet më të shpeshta të dhimbjes kronike të fytit Dhimbja kronike mund të zhvillohet gradualisht ose të vazhdojë pas një infeksioni akut. Ja shkaqet më të zakonshme:

1. Refluksi laringofaringeal (LPR) LPR është një nga shkaqet më të shpeshta, por shpesh të pa njohura, të irritimit kronik. Ndryshe nga refluksi klasik gastroezofageal, LPR zakonisht nuk shkakton urth, por një irritim të lehtë, por të vazhdueshëm. 

Simptoma të shpeshta:

●     ndjesi e një gungëze në fyt

●     nevoja për pastrim të vazhdueshëm të fytit

●     ngjirje e zërit, sidomos në mëngjes

●     dhimbje e lehtë, por e vazhdueshme

●     kollë kronike

Acidi i stomakut irriton mukozën dhe kordat e zërit, gjë që çon në inflamacion të zgjatur.

2. Infeksione kronike

Disa infeksione nuk kalojnë plotësisht dhe mund të lënë irritim të vazhdueshëm, veçanërisht tek pacientët që kanë bajame të mëdha ose me kripta.

Shenja të mundshme të infeksionit kronik:

●     dhimbje gjatë gëlltitjes

●     nyje limfatike të zmadhuara

●     shtresa të bardha në bajame

●     erë e pakëndshme e gojës

●     episode të përsëritura të inflamacionit

Tonsiliti kronik, faringiti kronik ose rrjedhja e vazhdueshme postnazale nga sinuset mund të shkaktojnë shqetësim të përhershëm.

3. Mbipërdorimi i kordeve të zërit

Zëri është një instrument muskulor, dhe si çdo muskul – mund të dëmtohet ose të mbingarkohet. Këngëtarët, mësuesit, trajnerët, prezantuesit dhe njerëzit që punojnë në mjedise të zhurmshme janë veçanërisht të ekspozuar.

Simptomat më të shpeshta:

●     ngjirje e zërit

●     lodhje e zërit

●     dhimbje pas të folurit më intensiv

Pa pushim dhe teknikë të duhur, kordat e zërit inflamohen dhe shkaktojnë dhimbje kronike.

 Alergjitë nuk kufizohen vetëm në hundë. Kur sekreti rrjedh poshtë pjesës së pasme të fytit, ai e irriton vazhdimisht mukozën.

●     ndjesi se “diçka rrjedh prapa”

●     grithje në fyt

●     nevojë për pastrim të fytit

●     kollë kronike

Ky shkak shpesh nënvlerësohet, por është një nga më të shpeshtit tek pacientët me grithje të vazhdueshme në fyt.

5. Ndërvepruesit nga mjedisi

Fyti është i ndjeshëm ndaj irrituesve, dhe ekspozimi i zgjatur mund të shkaktojë dhimbje kronike.

Irrituesit më të shpeshtë:

●     tymi i cigareve

●     kimikatet industriale

●     ajri i ndotur

●     ajri tepër i thatë

●     pluhuri

Këta faktorë e thajnë mukozën dhe krijojnë inflamacion që zgjat me javë.

6. Goja e thatë (kserostomia) Të fjeturit me gojën hapur, apnea e gjumit, disa ilaçe ose dehidratimi mund të çojnë në mukozë të thatë dhe të irrituar.

●     djegie

●     ndjeshmëri

●     ndjesi tërheqjeje gjatë gëlltitjes

Goja e thatë shpesh është simptomë shoqëruese, por mund të jetë edhe shkaku kryesor i dhimbjes kronike.

7. Shkaqe më të rralla, por të rëndësishme Edhe pse janë të rralla, dhimbja kronike e fytit mund të jetë shenjë për:

●     tumore të laringut ose faringut

●     sëmundje të gjëndrës tiroide

●     neuralgji (dhimbje nervore)

●     sëmundje autoimune

Nëse dhimbja është njëanësore, përkeqësohet gradualisht ose shoqërohet me dobësim të pavullnetshëm – nevojitet vlerësim i menjëhershëm.

Vlerësimi fillon me ekzaminim klinik dhe anamnezë të detajuar. Mjeku mund të rekomandojë:

●     tampon të fytit, nëse dyshohet për infeksion bakterial

●     analiza gjaku, për gjendje imunitare ose infektive

●     endoskopi nazofaringeale, për vizualizimin e fytit dhe kordeve të zërit

●     testim për refluks, nëse simptomat tregojnë për LPR

●     teste alergjie, nëse ka rrjedhje sekreti

●     ultrazë ose tomografi kompjuterike, nëse dyshohet për ndryshime strukturore

Kombinimi i simptomave dhe gjetjeve diagnostike zakonisht e zbulon shkakun.

 Terapia për dhimbjen kronike të fytit gjithmonë drejtohet ndaj shkakut bazë, pasi gjendje të ndryshme prodhojnë simptoma të ngjashme, por kërkojnë qasje të ndryshme. Në shumë raste nevojitet një kombinim i ndryshimeve të zakoneve, trajtimit medikamentoz dhe, tek disa pacientë, procedura të specializuara. Hidrimi i mirë është thelbësor në të gjitha llojet e irritimit kronik – marrja e mjaftueshme e lëngjeve lag mukozën, zvogëlon inflamacionin dhe parandalon irritimin e mëtejshëm.

Tek refluksi, qëllimi kryesor është zvogëlimi i kontaktit midis acidit të stomakut dhe indeve të ndjeshme të fytit. Ndryshimet në ushqyerje luajnë një rol të rëndësishëm – rekomandohet shmangia e ushqimeve të tharta, pikante, të yndyrshme dhe tepër të ëmbla, si edhe kafeja, pijet e gazuara dhe alkooli. Ushqimi duhet të jetë në porcione më të vogla dhe të shmanget konsumimi i ushqimit dy deri në tre orë para gjumit

Farmakologjikisht, më shpesh përdoren inhibitorët e pompës protonike (PPI), të cilët e ulin sekretimin e acidit të stomakut dhe mundësojnë shërimin e indeve. E dobishme është edhe gjumi në pozicion të ngritur (me pjesën e sipërme të trupit pak të ngritur), gjë që parandalon kthimin e acidit gjatë natës. Hidratmi i rregullt gjithashtu e zvogëlon irritimin dhe lehtëson ndjesinë e fytit të thatë që shpesh shoqëron LPR.

Nëse bëhet fjalë për infeksion bakterial, antibiotikët mund të jenë të domosdoshëm për eliminimin e plotë të inflamacionit. Tek personat me infeksione të përsëritura të bajameve ose sinuseve, trajtimi mund të përfshijë terapi afatgjata, shpëlarje të sinuseve ose procedura specifike. Tek tonsiliti kronik, kur bajamet janë vazhdimisht të inflamuara dhe shkaktojnë dhimbje, erë të keqe dhe vështirësi gjatë gëlltitjes, mund të merret në konsideratë tonsilektomia (heqja kirurgjikale e bajameve). Në çdo rast, ruajtja e një hidratimi të mirë është e rëndësishme për të zvogëluar densitetin e sekretit dhe për të lehtësuar nxjerrjen e tij.

Kur dhimbja është rezultat i përdorimit të tepërt, trajtimi zakonisht përbëhet nga pushimi i zërit dhe ndryshimi i zakoneve. Personat që e përdorin zërin profesionalisht shpesh përfitojnë nga terapia vokale me logoped, i cili i mëson teknikat e duhura për të folur ose kënduar, duke ulur stresin mbi kordat e zërit. Në këtë kontekst, hidrimi është veçanërisht i rëndësishëm – kordat e zërit funksionojnë më mirë kur janë të lagështa, prandaj mjekët shpesh rekomandojnë pirjen e rregullt të ujit, shmangien e pijeve që dehidratojnë (kafe, alkool), si dhe lagështimin e ajrit në ambientin ku qëndron pacienti

Kur dhimbja kronike e fytit është rezultat i alergjive ose rrjedhjes së vazhdueshme të sekretit nga hunda (rrjedhje postnazale), trajtimi fokusohet në zvogëlimin e inflamacionit dhe ndalimin e prodhimit të tepërt të sekretit. Opsionet e zakonshme janë antihistaminikët, të cilët e ulin inflamacionin alergjik, dhe sprajtë nazalë me kortikosteroide, që e qetësojnë mukozën e irrituar. Solucionet me kripë ndihmojnë në pastrimin e kanaleve të hundës dhe zvogëlimin e sasisë së sekretit që rrjedh në fyt. Hidrimi luan një rol të madh – marrja e mjaftueshme e lëngjeve e hollon sekretin, gjë që e zvogëlon irritimin e fytit dhe e lehtëson pastrimin.

Kur dhimbja e zgjatur është rezultat i ekspozimit ndaj tymit, kimikateve, pluhurit ose ajrit të ndotur, masa më e rëndësishme është eliminimi i irrituesit. Pacientët inkurajohen të shmangin pirjen e duhanit ose qëndrimin në ambiente ku ka tym dhe të përdorin maska në mjedise të ndotura.

Lagështuesit e ajrit ndihmojnë ndjeshëm, sepse ajri i thatë e than dhe e irriton fytin. Në shtëpi dhe ambiente pune rekomandohet përdorimi i pastruesve të ajrit, të cilët i largojnë alergjenët dhe ndotësit. Hidrimi përsëri është i rëndësishëm – mukoza e lagësht është shumë më pak e ndjeshme ndaj irritimit dhe shërohet më shpejt.

Kur duhet të kërkohet mjeku?

Vizitoni specialistin nëse:

●     dhimbja zgjat më shumë se 2–3 javë

●     keni ngjirje të zërit që nuk kalon

●     dhimbja është njëanësore

●     ka vështirësi gjatë gëlltitjes ose frymëmarrjes

●     ka gjak në pështymë

●     ekziston humbje e pashpjegueshme në peshë

Vlerësimi i hershëm parandalon komplikimet dhe ndihmon për terapi në kohë.