Рак на простата: Што значи покачено ПСА и кога треба биопсија

Ракот на простата е еден од најчест карцином кај мажите. Тој расте бавно, но кај некои мажи може да биде агресивен и да се шири во коските и другите органи. Раното откривање овозможува висока успешност на лекувањето, а најважна алатка за тоа е ПСА тестот во комбинација со лекарски преглед.

Простатата е мала жлезда под мочниот меур која произведува дел од семената течност.  ПСА (простат-специфичен антиген) е протеин кој го создава простатата и се мери со едноставен крвен тест.

Мал дел од ПСА нормално циркулира во крвта, но нивото може да се покачи поради:

• рак на простата
• зголемување на простатата (БПХ)
• инфекции / воспаление на простатата (простатит)
• физичка активност како возење велосипед
• ејакулација во последните 24–48 часа

Поради тоа, покачено ПСА не значи секогаш рак — потребна е внимателна проценка.

Во многу случаи, раниот рак на простата не предизвикува симптоми. Но кога се јавуваат, најчести се:

• тешкотии при мокрењето
• слаб или прекинат млаз на мокрење
• чувство дека мочниот меур не се испразнил целосно
• почесто мокрење, особено навечер
• болка при мокрење или ејакулација
• крв во урината или сперма

Овие симптоми може да се јават и при бенигни заболувања, затоа е важно лекарска проценка.

Скринингот има за цел рано откривање, пред појавата на симптоми. Најчесто се препорачува:

• На возраст од 50 години за мажи со просечен ризик.
• На возраст од 45 години за мажи со повисок ризик (семејна историја на рак на простата, Африканско потекло).
• На возраст од 40 години за мажи со многу висок ризик (два или повеќе блиски роднини со рак на простата).

• ПСА тест
• дигитален ректален преглед

Одлуката за скрининг се носи заедно со лекар, според ризикот и желбите на пациентот.

Нивото на ПСА може да варира според возраста, големината на простатата и други фактори.

• До 2.5 ng/mL – вообичаено нормално за мажи под 50 години
• До 4.0 ng/mL – класичната “нормална граница’’
• 4–10 ng/mL – среден ризик: околу 25% шанса за рак
• >10 ng/mL – повисок ризик: над 50% шанса за рак

Важно: Овие бројки служат само како водич. Лекарот секогаш ги оценува:

• возраста
• претходните ПСА вредности (тренд)
• брзината на покачување (ПСА velocity)
• односот на слободен и вкупен ПСА

Биопсијата е единствениот начин да се потврди дали постои рак. Лекарот може да ја препорача кога:

• ПСА е покачено или расте со тек на време
• Дигиталниот ректален преглед покажува нерамнини или тврди јазли
• ПСА/возраст не се совпаѓаат со очекуваното

Доколку се направи магнетна резонанца (MRI) и кај простата се покажуваат сомнителни лезии

Современата практика најчесто вклучува MRI пред биопсија, за да се насочи земањето примероци кон најсомнителните делови и да се избегнат непотребни биопсии. Биопсијата се изведува со тенка игла под локална анестезија, најчесто преку ректум или преку перинеум.

Третманот зависи од стадиумот, агресивноста (Gleason score), возраста и општата здравствена состојба. Најчестите опции се:

Прогнозата е одлична ако ракот се открие рано — петгодишната стапка на преживување кај локализиран рак е над 95%.