Хепатитис A, B и C: Разлики, начини на пренос и можности за заштита

Хепатитис претставува воспаление на црниот дроб и може да биде предизвикан од различни вируси, од кои најчести се хепатитис A, B и C. Секој од овие вируси има различен начин на пренос, различен тек на болеста и различни можности за превенција и третман. Некои предизвикуваат акутна, самоограничувачка болест, додека други можат да преминат во хронична состојба која со години тивко го оштетува црниот дроб и може да доведе до цироза или карцином.

Разбирањето на разликите меѓу овие типови хепатитис е важно за навремено препознавање на инфекцијата, спречување на пренесување и заштита на сопственото здравје.

Хепатитис А е една од најлесно преносливите форми на вирусен хепатитис, но истовремено и најмалку опасна во долг рок. Се пренесува преку фекално-орален пат, што значи дека инфекцијата се добива со внесување на вирусот преку контаминирана храна, вода или предмети.

• консумирање недоволно измиена храна
• пиење нечиста вода
• близок контакт со заразено лице
• престој во подрачја со лоша хигиена

Хепатитис А не преминува во хронична форма. Најчесто трае од неколку недели до неколку месеци, а по оздравувањето лицето развива доживотен имунитет.

• замор
• болка под десното ребро
• губење апетит
• мачнина
• темна урина
• жолтица

Кај многу деца болеста може да биде асимптоматска.
Најдобра заштита е вакцинацијата, која е безбедна, ефективна и обезбедува долготрајна заштита.

Компликации на Хепатитис A
Хепатитис A ретко предизвикува сериозни долгорочни оштетувања, бидејќи речиси секогаш е акутна и самоограничувачка инфекција. Минимален број пациенти развиваат потешки форми. Може да се јават:

• Остра хепатална слабост (fulminant hepatitis) – многу ретка, но потенцијално опасна по живот; почеста кај постари лица или лица со претходни заболувања на црниот дроб.
• Продолжена холестаза – жолтица и чешање што трае со месеци.
• Пoбавено закрепнување кај постари лица, со замор што може да трае неколку месеци.

Важно: Хепатитис A не преминува во хронична болест.

Хепатитис B е многу поопасен од хепатитис A, бидејќи може да премине во хронична форма и да предизвика сериозни оштетувања на црниот дроб. Вирусот ХБВ се пренесува преку крв и телесни течности.

• незаштитен сексуален однос
• споделување игли или инструменти (инјекции, тетоважи, пирсинг)
• контакт со контаминирана крв
• пренос од мајка на новороденче при породување

Поголемиот дел од возрасните кои се заразуваат развиваат акутна форма и оздравуваат, но кај одреден процент – особено кај новороденчиња и мали деца – инфекцијата преминува во хронична.

• здравствени работници
• лица со повеќе сексуални партнери
• лица што употребуваат интравенски дроги
• лица што живеат со заразено лице
• новороденчиња од ХБВ-позитивни мајки

Хепатитис C се пренесува претежно преку крвен контакт, слично како хепатитис B, но шансата за хронична инфекција е многу поголема. Повеќе од 70% од инфекциите со ХЦВ преминуваат во хроничен хепатитис, кој со години или децении може тивко да го оштетува црниот дроб.

• споделување игли
• нестерилни тетоважи и пирсинзи
• трансфузии пред воведување современи тестирања
• несреќи со игли кај здравствени работници
• Сексуалниот пренос е можен, но многу поредок во споредба со Хепатитис B.

Повеќето лица немаат симптоми со години. Кога ќе се појават, најчести се:

• хроничен замор
• болка под десното ребро
• намален апетит
• темна урина
• жолтица (поретко)

За разлика од Хепатитис B, Хепатитис C може целосно да се излекува со современи антивирусни лекови (DAA терапија), кои се земаат 8–12 недели и имаат успех над 95%.

Нема вакцина за Хепатитис C. Превенцијата се заснова на:

• избегнување споделување игли
• стерилна опрема за тетовирање и пирсинг
• тестирање на ризични групи

Компликации на Хепатитис C
Хепатитис C е најпознат по тоа што тивко напредува. Повеќе од 70% од инфекциите стануваат хронични, а многу пациенти немаат симптоми додека не се развијат компликации. Главни компликации:

• Хроничен хепатитис C – долгодишно воспаление што незабележливо го оштетува црниот дроб.
• Цироза – се јавува кај околу 20–30% од хронично заразените во рок од 20–30 години.
• Хепатоцелуларен карцином – ризикот значително расте кај пациенти со цироза.
• Екстрахепатални манифестации, како:

1.             васкулити
2.             гломерулонефритис (оштетување на бубрезите)
3.             кожни промени
4.             инсулинска резистенција или дијабетес

Добрата вест е дека Хепатитис C денес може целосно да се излекува со современи антивирусни лекови, што ги намалува овие ризици.

Хепатитис A, B и C претставуваат три различни вирусни инфекции со различни начини на пренос, ризици и исходи.

• Хепатитис A е најлесен и најчесто краткотраен, но многу заразен.
• Хепатитис B може да премине во хронична форма и има вакцина која е одлично средство за заштита.
• Хепатитис C е „тивок“, но со најголем потенцијал за сериозни долгорочни оштетувања — и денес успешно се лекува.
•  

Со вакцинација, безбедни навики и редовно тестирање на ризичните категории, можна е навремена дијагноза и превенција, што го намалува оптоварувањето на црниот дроб и спречува сериозни последици.