Рак на грло на матката (цервикален карцином): Улогата на ПАП тестот, вакцината против ХПВ и третман

Ракот на грлото на матката, познат како цервикален карцином, е еден од најпревентабилните карциноми кај жените. Благодарение на редовните ПАП тестови, ХПВ тестирањето и вакцината против хуманиот папилома вирус (ХПВ), бројот на случаи во светот значително се намалува. Сепак, во земјите каде скринингот е нерегуларен, цервикалниот карцином сè уште претставува сериозен здравствен проблем.

Цервикалниот карцином започнува во клетките на грлото на матката – долниот, тесен дел од матката кој ја поврзува со вагината. Најголем дел од овие карциноми се предизвикани од долготрајна инфекција со одредени типови на ХПВ, особено ХПВ 16 и 18.

ХПВ е исклучително чест вирус; мнозинството сексуално активни лица ќе се заразат барем еднаш во животот. Во повеќето случаи, телото ја отстранува инфекцијата само, но кај мал дел може да доведе до промени на клетките кои постепено преминуваат во рак. Овој процес е бавен и најчесто трае години – токму затоа раниот скрининг е толку важен.

Во раните фази, цервикалниот карцином обично не предизвикува симптоми. Затоа редовните тестови се единствениот начин за навремено откривање.

Со напредување на болеста може да се јават:

• крвавење меѓу циклусите или по сексуален однос
• крвавење по менопауза
• воден или непријатно миризлив вагинален исцедок
• болка во карлицата или при сексуален однос

Овие симптоми не секогаш значат рак, но секогаш бараат лекарска проценка.

ПАП тестот (Папаниколау тест) е едноставна процедура со која се зема примерок од клетките на грлото на матката и се испитуваат под микроскоп. Тестот може да открие:

• рани преканцерозни промени (цервикална интраепителна неоплазија – CIN)
• клеточни абнормалности што укажуваат на ризик за развој на рак

Најголемата предност на ПАП тестот е што открива промени пред да станат канцерозни, овозможувајќи навремен третман и спречување на карциномот.

Препораките може да варираат, но најчесто:

• Од 21 до 29 години: ПАП тест на секои 3 години.
• Од 30 до 65 години: ПАП + ХПВ типизација на секои 5 години или само ПАП на секои 3 години.
• Жени со зголемен ризик (историја на CIN2/3, ХИВ инфекција, имуносупресија) можат да имаат потреба од почести прегледи.

Вакцината против ХПВ е едно од најзначајните достигнувања во превенцијата на рак. Таа штити од повеќето типови на вирусот кои предизвикуваат рак на грлото на матката, но и рак на анус, вагина, вулва, пенис и одредени карциноми на главата и вратот.

Најдобро е вакцината да се прима пред почетокот на сексуалната активност, но има докажана ефикасност и кај возрасни до 45 години.

• За девојчиња на возраст 9–14 години (најдобро периодот 11–12 години).
• За возрасни кои не биле вакцинирани во младоста, по совет на лекар.

ХПВ-вакцината е безбедна, широко истражена и значително го намалува ризикот од развој на цервикален карцином.

По абнормален ПАП тест, лекарот може да препорача: 

Целта е отстранување на абнормалното ткиво:

• LEEP (електрохируршка ексцизија): Со тенка жичка загреана со електрична енергија внимателно се отсекува и отстранува абнормалното ткиво од грлото на матката.
• Конусна биопсија: Се вади конусен дел од ткивото на грлото на матката за да се отстранат сомнителните промени и да се постави точна дијагноза.
• Криотерапија: Абнормалните клетки се уништуваат со нивно замрзнување со многу студен гас.

Зависи од стадиумот на болеста и може да вклучува:

• Хирургија – отстранување на дел или цела матка (хистеректомија).
• Радиотерапија – зрачење на канцерогеното ткиво.
• Хемотерапија – лекови што го уништуваат ракот или ја засилуваат ефективноста на радиотерапијата.
• Имунотерапија / таргетирана терапија – современи лекови кои ги активираат одбранбените механизми или таргетираат специфични рецептори на туморот.

Раното откривање овозможува помалку агресивен третман и значително подобра прогноза. Цервикалниот карцином е речиси целосно превентабилна болест. Редовниот ПАП тест, навременото ХПВ тестирање и вакцинацијата против ХПВ се најсилните алатки за заштита на здравјето.

Ако се јавaт симптоми или ако вашиот лекар препорача дополнителни испитувања, важно е да реагирате веднаш. Раното откривање не само што спасува животи, туку овозможува и наједноставен и најуспешен третман.