Вирусна или бактериска инфекција? Како да ги препознаете и зошто е важно

Кога ќе се јави треска, кашлица, болка во грлото, замор или општо чувство на слабост, најчестото прашање е: дали имам вирус или бактерија? Иако на прв поглед симптомите можат да личат, разликата помеѓу вирусните и бактериските инфекции е многу важна, бидејќи третманот – особено употребата на антибиотици – директно зависи од причината.

Правилното препознавање не е важно само за побрзо закрепнување, туку и за заштита на јавноздравствениот систем од една од најсериозните закани: антибиотската резистенција. Погрешната употреба на антибиотици доведува до појава на бактерии кои повеќе не реагираат на лекување, што значи дека обични инфекции може да станат тешки, па дури и опасни по живот.

Вирусите се мали честички кои можат да се размножуваат само кога ќе влезат во клетките на човекот. Тие ги „превземаат“ клетките и ги користат како фабрика за создавање нови вируси. Затоа вирусните инфекции најчесто се самоограничувачки – телото само се бори со нив и ги елиминира кога имунитетот ќе се активира.

Бактериите, од друга страна, се живи организми кои можат самостојно да се размножуваат. Многу од нив се корисни (на пр. во цревата), но некои можат да предизвикаат сериозни инфекции. Бактериските заболувања често имаат поинтензивни симптоми, појасна локализација (како гноен тонзилитис или уринарна инфекција) и обично бараат антибиотски третман.

Вирусните инфекции типично се развиваат постепено. Пациентите прво чувствуваат малку гребење во грло, течење на нос, блага кашлица или замор. Следните денови симптомите се засилуваат, но ретко стануваат драматични. Најчести карактеристики се:

• настинка со воденест секрет
• блага до умерена температура
• кашлица што трае, но не предизвикува отежнато дишење
• болки во мускули
• бавно подобрување за 5–10 дена

Најважно е дека вирусите не се третираат со антибиотици. Антибиотиците не го скратуваат текот на болеста, ниту ги олеснуваат симптомите.

Бактериските инфекции се јавуваат или како компликација по вирусна инфекција (на пр. синузитис по настинка), или како примарна инфекција. Симптомите обично се поинтензивни и појасно насочени. Чести знаци се:

• висока температура над 38.5°C
• нагла болка локализирана во грло, уво или синуси
• гнојни наслаги во грлото
• густ жолт или зелен секрет што не се подобрува
• отежнато дишење, болка во гради
• симптоми кои се влошуваат по 3–5 дена наместо да се подобруваат

Во овие случаи, лекарот може да направи брз стрептокок тест, брис, крвни анализи или рентген за потврда.

Антибиотици се даваат само кога доказите укажуваат на бактериска инфекција. Примери кога навистина се потребни:

• гноен стрептококен тонзилитис
• бактериски синузитис со симптоми >10 дена
• бактериска пневмонија
• уринарна инфекција
• кожни бактериски инфекции

Доколку се земаат без причина, антибиотиците:

• не го подобруваат вирусниот симптом
• можат да предизвикаат дијареја, алергии или габична инфекција
• придонесуваат за резистентни бактерии

Антибиотската резистентност е глобална опасност. Секоја погрешно земена доза го зголемува ризикот дека во иднина антибиотиците нема да делуваат – и за вас, и за целата популација.

Треба да побарате медицинска проценка ако:

• имате симптоми подолги од 7–10 дена
• температура е над 38.5°C и трае повеќе од 48 часа
• симптомите се влошуваат по почетното подобрување
• имате силна болка во синуси, уво или грло
• имате отежнато дишење
• има крв во секрет, повраќање или знаци на дехидратација

Лекарот ќе утврди дали е потребен брис, лабораторија или антибиотик и вид на антибиотик.

Колку повеќе луѓе ги знаат разликите помеѓу вирусни и бактериски инфекции, толку повеќе се намалува злоупотребата на антибиотици. Тоа значи:

• подобра лична здравствена заштита
• побрзо и поефективно лекување
• зачувување на антибиотиците за случаи кога навистина се потребни
• спречување на развој на резистентни бактерии

Табела 1 : Разлики помеѓу вирусни и бактериски инфекции