Крвавење од носот (епистакса): Зошто се јавува и како да го спречите

Крвавењето од носот, познато како епистакса, е многу честа појава и најчесто не е опасна, иако може да изгледа драматично и да ја исплаши личноста која крвари. Носната слузница е богато васкуларизирана и содржи тенки крвни садови кои лесно пукаат при иритација, сушење или повреда. Најголемиот дел од крвавењата се јавуваат во предниот дел на носната преграда, во зона наречена „Кајзелбахов плексус (Kiesselbach's plexus)“, каде крвните садови се многу површни.

Иако повеќето крвавења се краткотрајни и лесно се запираат со едноставни мерки, важно е да се знаат причините, како правилно да се реагира и кога треба да се побара лекарска помош.

Крвавењето може да биде предизвикано од локални фактори во носот, но и од системски состојби што влијаат на крвните садови и коагулацијата. Најчестите причини се:

Сувиот воздух го суши носниот епител, што го прави кревок и подложен на пукање. Ова е честа појава во зимските периоди кога греењето ја намалува влажноста во просториите. Кога слузницата е сува, лесно настануваат мали пукнатини кои можат да доведат до крварење дури и при лесно допирање на носот.

Дури и минимална механичка повреда може да предизвика крварење, како што се чешкање или често допирање на носот, удар или претерано дување на носот.
Децата се особено склони кон вакви повреди поради поставување мали предмети во носот и негова иритација.

Вирусни инфекции, настинка, грип или алергиски ринитис можат да ја воспалат слузницата и да ги направат крвните садови поранливи. Затнатиот нос често води до агресивно дување, што дополнително го зголемува ризикот.

Иако не е директна причина за крварење, висок притисок може да го отежни запирањето на крвта и да го зголеми интензитетот на крварењето. Кај возрасни со повторливи епистакси, контролата на притисокот е многу важна.

Антикоагуланси (варфарин, апиксабан), аспирин, некои антиинфламаторни лекови и суплементи (рибино масло, витамин Е) ја намалуваат способноста на крвта да се згрутчува.

Девијација на носната преграда, полипи, тумори или венски проширувања можат да предизвикаат често крварење.

• климатски промени
• зголемена телесна температура
• бременост
• нарушувања во коагулацијата
• наследни хеморагични синдроми (хемофилија)

Многу луѓе прават грешки од типот на фрлање на главата назад, лежење или трудење да го „издвојат“ коагулумот. Правилната прва помош е едноставна и многу ефикасна.

• Чекор 1: Седнете и наведнете ја главата малку напред. Ова спречува голтање на крвта, што може да предизвика мачнина или повраќање.
• Чекор 2: Притиснете го мекот дел од носот. Со прстите притиснете го предниот дел на носот (не коската) и држете континуирано 10–15 минути без прекинување. Ова дозволува на коагулумот да се формира и го запира крварењето.
• Чекор 3: Дишете низ уста и останете смирени.
• Чекор 4: Може да ставите ладна облога на носната преграда или челото. Студениот компрес ги стеснува крвните садови и помага во запирање на крвта.
• Чекор 5: Избегнувајте дување или чепкање 12–24 часа по епизодата. Ова може повторно да го отвори крварењето.

Ако крварењето не престане по 20 минути континуиран притисок, потребна е лекарска помош.

Многу епизоди може да се спречат со правилна грижа за носот. Особено кај луѓе со чувствителна слузница, хронични алергии или работа во суви простории, следните мерки можат да бидат од голема помош:

• Одржувајте соодветна влажност во просториите. Користење овлажнувачи на воздух е најдобриот начин да се спречи сушење на носната слузница, особено во зимски месеци.
• Редовно хидрирајте се. Пиењето доволно течности одржува оптимална влажност на сите мукозни мембрани.
• Користете солени назални спрејови или гелови. Тие ја навлажнуваат слузницата и ја одржуваат еластична, намалувајќи ризик од пукање.
• Избегнувајте агресивно дување и чешкање.
• Лечете ги алергиите и инфекциите навреме.
• Престанете со пушење. Тутунот ја суши и оштетува слузницата.
• Контролирајте го крвниот притисок.
• Избегнувајте прекумерна употреба на деконгестивни спрејови. Тие можат дополнително да ја исушат слузницата.

• крварењето трае повеќе од 20 минути и покрај притисок
• крварењето е многу обилно
• крвта тече надолу во грлото и предизвикува повраќање
• крвавењето се повторува често
• има придружна вртоглавица, слабост или палпитации
• крварењето е последица на повреда на глава или нос
• земате антикоагуланси
• се јавуваат модринки или други знаци на нарушена коагулација

Ретко, но важно: крвавење кое се јавува само од една ноздра и не престанува може да укажува на анатомски проблем или тумор и секогаш бара проценка од отоларинголог.

Во амбулантски услови може да се направи:

• локален притисок и вазоконстриктор
• каутеризација на крвниот сад со сребрен нитрат
• поставување назален тампон
• третман на основната причина (алергии, инфекции)
• хируршка интервенција кај упорни случаи.